Ga naar inhoud
Kennisbank
Warmtepomp Wiki
Algemeen
Vermogen kiezen

Vermogen kiezen

Het vermogen van een warmtepomp moet passen bij het warmteverlies van de woning op de koudste dagen. Het minimale vermogen moet passen bij de mildere dagen. Het afgiftesysteem moet dat vermogen kwijt kunnen bij een lage watertemperatuur.

Zie ook: Stooklijn · Pendelen · Ontdooien · Hydrauliek

Eerst de afgifte

Of een woning geschikt is, hangt vooral af van het afgiftesysteem, niet van het gasverbruik. Een huis dat 2000 m³ gas verbruikt, kan een warmtepomp krijgen als het nu al warm wordt met water van 35 °C.

Test dit in de winter met de huidige cv-ketel:

  1. Zet de aanvoertemperatuur van de ketel op 40 °C of lager.
  2. Kijk of het huis op koude dagen warm wordt en warm blijft.
  3. Kijk hoe lang de ketel brandt. Brandt hij op de koudste momenten de helft van de tijd, dan is er ruimte over.

Is de afgifte te klein, vergroot dan eerst de afgifte. Bijvoorbeeld: radiatoren vervangen door grotere (type 33), of ventilatoren op radiatoren zetten.

Bronnen

Het warmteverlies bepalen

Er zijn drie manieren. Gebruik er minstens twee en vergelijk de uitkomsten.

MethodeWat u nodig hebtVoordeel
WarmteverliesberekeningBouwgegevens, isolatie, ventilatiePersoonlijk stookgedrag telt niet mee
VollasturenGasverbruik van 12 maandenSnel
GraaddagenGasverbruik en graaddagen per periodeGeeft verlies per graad, ook bruikbaar voor de stooklijn

Warmteverliesberekening

Dit is de beste methode. Een lagere temperatuur op de slaapkamer of afwezigheid in een koude periode vertekent de uitkomst niet. Ook kunt u rekening houden met later gebruik, bijv. een slaapkamer die een kantoor wordt.

  • Bij nieuwe woningen is de berekening verplicht. De gemeente heeft hem vaak.
  • Zelf rekenen kan met Ubakus (uitgebreid) of bouw-energie.be (vereenvoudigd).
  • Snelle indicatie: gebruiksoppervlak × norm per m². De norm hangt af van bouwjaar, ventilatie en woningtype. Voorbeeld: woning uit 1981–1989 met WTW, 70 W/m², 138 m² → 9,7 kW bij −10 °C. 25 W/m² geldt alleen voor een goed geïsoleerde nieuwbouwwoning.

Het bouwjaar is een ruwe maat. De datum van de vergunning bepaalt de bouweisen, niet de bouwdatum. Na-isolatie verandert het verlies ook sterk.

Vollasturen (methode Koevlaas)

vermogen (kW) = gasverbruik per jaar (m³) ÷ 1650 × 8 kWh

Voorbeeld: 2000 m³ ÷ 1650 × 8 = 9,7 kW.

  • Trek eerst het gas voor tapwater en koken af. Schat dat uit het verbruik in de zomer: maandverbruik in juni × 12.
  • De factor 8 kWh per m³ is voorzichtig. Bij een lage retourtemperatuur haalt een HR-ketel meer warmte uit een m³ gas. Gebruikers rekenen met 8,8 tot 9,7 kWh. Een gebruiker raadt juist 9 aan, voor extra marge.
  • 1650 uur is geen vaste buitentemperatuur. Het getal geeft de verhouding tussen het gemiddelde en het maximale vermogen in een stookseizoen.

Graaddagen

  1. Zoek op mindergas.nl de graaddagen bij het dichtstbijzijnde weerstation. Neem een koude periode (december tot maart) of een heel jaar.
  2. Deel het gasverbruik in die periode door het aantal graaddagen: m³ per graaddag.
  3. m³ per graaddag ÷ 24 × kWh per m³ = kW verlies per graad.
  4. Verlies per graad × (18 °C − ontwerptemperatuur) = vermogen.

Voorbeeld: 1334 m³ over 1556,57 graaddagen = 0,857 m³ per graaddag. 0,857 ÷ 24 × 9,7 = 0,346 kW per graad. Bij −10 °C: 0,346 × 28 = 9,7 kW.

De stookgrens van 18 °C is ongeveer de gemiddelde temperatuur van de hele woning. Een periode van afwezigheid kunt u uit de berekening laten.

Koudste dag

Een snelle controle: neem het gasverbruik op de koudste dag van het jaar, zonder tapwater. m³ × 9 kWh ÷ 24 uur = gemiddeld vermogen op die dag. Voorbeeld: 17 m³ → 6,4 kW. Nog beter: begrens het vermogen van de cv-ketel een winter lang op het beoogde vermogen en meet met een warmtemeter.

Bronnen

Vermogen bij lage buitentemperatuur

Het typenummer (5, 7, 9 kW) is niet het vermogen op de koudste dag. Bij lage buitentemperaturen levert een warmtepomp minder. Vergelijk het warmteverlies daarom met de tabel in de service manual, bij −7 of −10 °C en de watertemperatuur die u nodig hebt.

Voorbeeld uit datasheets, bij −7 °C buiten en 35 °C aanvoer: een model van 7 kW levert 5,5 kW (ene serie) of 6,8 kW (andere serie). Een model van 9 kW levert 6,4 of 7,5 kW. Bij +2 °C levert het 7 kW-model 6,3 kW (ene serie).

Ter illustratie: de grafiek zet het warmteverlies uit het graaddagenvoorbeeld (0,346 kW per graad, 18 °C stookgrens) naast het vermogen van een model van 7 kW. Het vermogen is tussen −7 en +2 °C geïnterpoleerd en daarboven rechtdoor getrokken. Bij ongeveer 0 °C wordt het vermogen te klein. Daaronder springt het element bij.

    ---
config:
  themeVariables:
    xyChart:
      plotColorPalette: "#1e88e5, #e53935"
---
xychart-beta
    title "Warmteverlies en vermogen (ter illustratie)"
    x-axis "Buitentemperatuur (°C)" ["-7", "-4", "-1", "2", "5"]
    y-axis "Vermogen (kW)" 3 --> 9
    line [8.65, 7.61, 6.57, 5.54, 4.50]
    line [5.5, 5.77, 6.03, 6.3, 6.57]
  • Blauw: warmteverlies van de woning (0,346 kW × (18 °C − buitentemperatuur)).
  • Rood: vermogen van de warmtepomp bij 35 °C aanvoer.
  • Waar blauw boven rood ligt, mist de warmtepomp vermogen. Het element vult dat aan.

Ook ontdooien kost vermogen. Rond het vriespunt, bij vochtig weer, ontdooit de warmtepomp vaak. Het effectieve vermogen kan dan ongeveer 20 % lager zijn. Bij strenge vorst ontdooit hij minder vaak. Zie Ontdooien.

Een meting op de koudste dag van een winter toont het effect. Het geleverde vermogen schommelt tussen ongeveer 7 en 9 kW. Bij elke ontdooibeurt zakt het naar 4 à 4,5 kW. Het element springt dan kort bij, met 1 à 2 kW.

Een klein tekort op de koudste uren is meestal geen probleem:

  • Een huis met veel massa (beton, steen) buffert warmte. Is het 10 uur lang −7 °C en mist u 1 kW, dan verliest het huis 10 kWh. Dat merkt u nauwelijks.
  • Mensen en apparaten geven ook warmte.
  • Een elektrisch element (backup heater) komt boven op het vermogen van de compressor.

Houd ook rekening met de uren die overblijven. Een warmtepomp die tapwater maakt of ’s nachts uit staat, moet het verlies van 24 uur in minder uren goedmaken. Voorbeeld: 2 uur tapwater en 7 uur nachtverlaging laten 15 uur over.

Bronnen

Het minimale vermogen

Het minimale vermogen lijkt bij de keuze onbelangrijk. Het bepaalt wel het comfort en een deel van het verbruik. Is het warmteverlies kleiner dan het minimale vermogen, dan kan de warmtepomp niet meer continu draaien. Hij gaat dan aan en uit (zie Pendelen). Elk huis heeft zo’n omslagpunt, hoe klein de warmtepomp ook is.

Het omslagpunt rekent u uit met het verlies per graad uit de graaddagenmethode:

omslagpunt = 18 °C − (minimaal vermogen ÷ verlies per graad)

Voorbeeld: 150 W per graad en minimaal 2500 W → 18 − 16,7 = 1,3 °C. Boven 1,3 °C buiten schakelt de warmtepomp aan en uit. Een kamerthermostaat vangt dat op.

Het minimale vermogen telt ook voor de afgifte. Het afgiftesysteem moet dat vermogen kwijt kunnen. Met radiatoren is daar een hogere watertemperatuur voor nodig. Een lager minimaal vermogen laat dus een lagere stooklijn toe. Bij radiatoren is het effect groter dan bij vloerverwarming.

De datasheets noemen het minimale vermogen meestal niet. Het hangt af van de buitentemperatuur, de watertemperatuur en de warmtevraag. In de praktijk, met een stooklijn, ligt het hoger dan het technische minimum.

Bronnen

Te groot of te klein

Een warmtepomp kiest u op twee grenzen tegelijk: genoeg vermogen op de koudste dag, en een minimaal vermogen dat laag genoeg is voor het voor- en naseizoen. Heeft een groter model hetzelfde minimale vermogen als een kleiner model, dan kost het grotere model vooral geld. Een groter model kan wel meer geluid maken bij vol vermogen.

Meningen verschillen.

  • Liever iets te groot. Een warmtepomp die het op de koudste dagen maar net haalt, geeft risico op een koud huis. Ontdooien pleit ook voor een ruimer model.
  • Iets te klein is te overzien. De koudste dagen zijn er maar een paar per jaar. Het element of een extra kachel vangt die op. Een groter model kost meer.
  • Bewust kleiner kiezen, voor beter moduleren, kan tegenvallen. Een gebruiker koos een kleiner model dan de vollasturen aangaven. Rond het vriespunt bleef er te weinig vermogen over.

Twijfelt u, kijk dan eerst of u te warm stookt. Een gebruiker dacht dat zijn warmtepomp te klein was. Het bleek 24 °C binnen te zijn.

Bronnen

Hybride

Overweegt u een hybride opstelling uit angst voor een koud huis? Reken dan eerst het warmteverlies uit. De uitkomst laat zien of die angst terecht is. Een warmtepomp die met element 24 uur per dag draait, levert veel warmte.

  • Zelf testen. Zet de CV-ketel een winter op maximaal 45 °C aanvoer en een vaste kamertemperatuur. Blijft het huis rond 0 °C buiten warm? Dan kan het waarschijnlijk all-electric.
  • Ervaring. Een gebruiker had een jaar een hybride warmtepomp van 4 kW. De ketel stookte bijna nooit. Daarna ging hij over op een warmtepomp van 5 kW zonder gas.
  • Kosten. De gasaansluiting blijft geld kosten. Een gebruiker noemde in 2021 ongeveer € 200 per jaar.

Meningen verschillen.

Een gebruiker vindt hybride een optie als het huis bij strenge vorst krap is: het wordt zelden −10 °C en maar een paar dagen per jaar vriest het. Een ander vindt hybride geen goede keuze, omdat het gas er toch af moet. Hij wijst erop dat een koude periode ook een week kan duren. Kies dan liever een grotere warmtepomp.

Bronnen

Stooklijn