Legionella
Let op: Gezondheidsrisico.
Legionella kan groeien in een warmwatervat dat de warmtepomp op een lage temperatuur houdt. Deze pagina geeft praktijkervaring van gebruikers. Zij is geen medisch of wettelijk advies. Volg de officiële richtlijnen voor drinkwater.
Een warmtepomp verwarmt het tapwater met de compressor meestal tot ongeveer 52–55 °C.
Daarom is legionella bij een warmtepomp een punt van aandacht.
Voor de grootte van het vat en de laadtijden, zie Warm water.
Storingen tijdens een desinfectierun staan bij Panasonic: storingen
(H70, H91, F12).
Zie ook: Tapwater · Panasonic: storingen
Waar het risico zit
- Onderin het vat. Daar is het water meestal kouder dan bovenin. Onder de spiraal of het element blijft een laag die niet goed warm wordt. Eén gebruiker mat daar 9 °C minder dan in de rest van het vat.
- Slib. Onderin kan slib liggen dat niet warm wordt.
- Lauw water. Legionella groeit snel in lauw tot warm water. Koud water remt de groei.
- Stilstand. Bijvoorbeeld tijdens een vakantie.
- Douche. Bij een kraan verdampt het water niet. Bij een douche ademt u fijne druppels in.
Meer achtergrond: het GoT-topic Voorkomen legionella in boilers.
Bronnen
- FransvWoerkom, 2021-02-02: onderin het vat is het kouder; element onderin
- Ep Woody, 2022-03-03: slib en gelaagdheid onder de spiraal
- Ep Woody, 2022-03-03: laag onder de spiraal 9 °C kouder
- mar-10, 2026-07-10: groei in lauw water, koud water remt
- Ep Woody, 2020-12-24: risico bij douche, niet bij kraan
- twain4me, 2023-03-13: topicstart, link naar Voorkomen legionella in boilers
Temperaturen
| Temperatuur | Effect volgens de posts |
|---|---|
| Lauw tot warm | Snelle groei |
| 50 °C | 90 % sterft in 80–124 minuten (D-waarde); WHO: 90 % na 2 uur |
| 55 °C | Minimum op het tappunt volgens het Waterwerkblad (2018) |
| 60 °C | Het hele vat 20 minuten, of langer dan 2 minuten (zie hieronder) |
| 65 °C | Het hele vat 10 minuten |
Het Waterwerkblad noemt de temperatuur op het tappunt, niet in het vat. Houd dus ook rekening met warmteverlies in de leidingen.
Bron van de WHO-waarde: WHO, Legionella.
Bronnen
- Ep Woody, 2020-12-24: WHO, 90 % dood na 2 uur boven 50 °C
- The-Source, 2022-09-22: D-waarde 80–124 minuten bij 50 °C
- WackoH, 2020-12-24: Waterwerkblad 2018, minstens 55 °C op het tappunt
- dirkdeman, 2022-03-19: 20 min op 60 °C of 10 min op 65 °C, hele vat
- Ep Woody, 2022-03-03: wekelijks het hele vat boven 60 °C, langer dan 2 minuten
De desinfectierun
Een desinfectierun (legionellarun, anti-legionellarun) warmt het vat kort op tot boven 60 °C.
- Temperatuur en duur. Gebruikers stellen 60 °C (30 minuten) tot 65 °C in. Het hele vat moet die temperatuur halen, ook onderin. Over de minimale houdtijd verschillen de posts (zie de tabel hierboven).
- Menging. Een spiraal of element laat onderin altijd een koudere laag over. Een circulatiepompje mengt het koude water onderin met het warme water bovenin.
- Frequentie. Het advies in de topicstart is één keer per week.
- Na een vakantie. Gebruikers doen dan een run. Een alternatief: tap het vat koud voordat u weggaat.
- Tijdstip. Een run met een element in het vat heeft de warmtepomp niet nodig. U kunt hem ook ’s nachts laten draaien; u hoort er niets van. Wie de compressor eerst laat voorverwarmen, plant de run direct na de gewone warmwaterrun.
- Warm water gebruiken. Na de run is het vat heet. Sommige gebruikers plannen dan een bad. Veel tappen tijdens de run kan voorkomen dat de run afloopt.
Bronnen
- twain4me, 2023-03-13: topicstart, Legionella run met interne heater: elke week
- Thorsd, 2026-03-02: 60 °C, 30 min; run niet af bij veel tappen
- FransvWoerkom, 2021-02-02: één keer per week tot 65 °C
- Ep Woody, 2022-03-03: circulatiepompje mengt het vat
- dirkdeman, 2022-03-19: run na vakantie; bad op de rundag
- mar-10, 2026-07-10: vat koud tappen voor vakantie
- FransvWoerkom, 2022-03-03: run met element ook ’s nachts, geen warmtepomptijd
- cerebrum, 2024-07-26: run 10 minuten na de warmwaterrun
Welke verwarming
De compressor verwarmt het vat eerst tot zijn maximum, vaak rond 52–55 °C. Een elektrische verwarming doet de rest. Er zijn drie manieren:
| Verwarming | Voordelen | Nadelen |
|---|---|---|
| Element in het vat | Geen verlies in de leidingen; warmtepomp gaat terug naar ruimteverwarming; reserve als de warmtepomp uitvalt | Element en aansluiting nodig |
| Backup heater in de warmtepomp | Geen extra element nodig; werkt in de meeste standaardinstallaties | Warmt de leidingen naar het vat mee op; warmtepomp is langer bezig met het vat |
| Alleen de compressor | Geen element nodig | Lage efficiëntie; zwaar voor de machine; duurt lang |
Sommige warmtepompboilers en de meeste propaanwarmtepompen (R290) halen 60 °C of meer op de compressor. Een warmtepompboiler deed een wekelijkse run tot 63 °C op de compressor; dat duurde ongeveer vijf uur.
Meningen verschillen.
- Volgens sommigen is de compressor goed genoeg als het toestel 60 °C of meer haalt.
- Anderen vinden een element beter. 62 °C is vaak de maximale bedrijfstemperatuur van het toestel; het duurt dan lang en het is zwaar voor de machine. De warmtepomp kan die tijd beter het huis verwarmen.
Bronnen
- flippy, 2022-03-04: element in het vat heeft de voorkeur
- Robbiedobbie, 2022-03-04: element in het vat: geen leidingverlies
- sjimmie, 2022-03-04: meeste installaties gebruiken de heater in de warmtepomp
- Ep Woody, 2022-03-04: bijna een uur verwarming kwijt; element als reserve
- flippy, 2024-04-21: R290 en warmtepompboilers halen 60+ °C; efficiëntie laag, zwaar
- Signor Doekie, 2022-03-06: run tot 63 °C op de compressor, ongeveer 5 uur
- RichieB, 2024-07-22: 62 °C op de compressor
- FransvWoerkom, 2024-07-22: 62 °C is de maximale bedrijfstemperatuur
Energiekosten
Water opwarmen kost 4,18 kJ per liter per graad: ongeveer 1,2 kWh per 100 liter per 10 °C. Een elektrische verwarming heeft een COP van 1. De warmte gaat niet verloren: u gebruikt het hete water daarna gewoon.
| Vat | Van → naar | Verwarming | Energie | Duur |
|---|---|---|---|---|
| 300 L | 53 → 60 °C | 3 kW | 3,5 kWh | ongeveer 1 uur |
| 300 L | → 60 °C | 3 kW | 4,2 kWh | ongeveer 1,5 uur |
| 300 L | 55 → 65 °C | element | 3 kWh | |
| 300 L | 52 → 65 °C | 4,5 kW | 45 minuten |
Omdat de warmtepomp dezelfde graden ook zou kunnen maken voor ongeveer de helft van de energie, is het extra verbruik kleiner dan de tabel: een schatting is 1,5 kWh per week voor een 300-litervat.
Bronnen
- flippy, 2022-03-09: 10 °C kost 12 Wh per liter
- twain4me, 2022-03-09: Q = m · c · ΔT
- Thorsd, 2023-06-29: 300 L, 53 → 60 °C, 3,5 kWh, 1 uur
- Thorsd, 2024-03-31: 300 L naar 60 °C, 4,22 kWh, 1,5 uur
- FransvWoerkom, 2023-09-23: 300 L, 55 → 65 °C, 3 kWh
- FransvWoerkom, 2024-02-20: 52 → 65 °C met 4,5 kW in 45 minuten
- RaymondD, 2024-04-21: ongeveer 1,5 kWh per week extra; warmte niet verloren
- RaymondD, 2024-04-21: warmtepomp kost ongeveer de helft
Is een run nodig?
Meningen verschillen.
- Elke week een run. De kosten zijn klein. De besparing weegt niet op tegen het risico. Constant 50–55 °C is volgens de richtlijnen niet genoeg, omdat het water onderin niet altijd zo warm is.
- Geen vaste run. Sommige gebruikers vinden het risico aanvaardbaar als het vat elke dag leeg gaat. Zij doen alleen een run na een vakantie.
- Hygiëneboiler. Hierin stroomt het tapwater door een spiraal. Volgens gebruikers is dan geen legionellabestrijding nodig.
- Hogere temperatuur zonder run. Volgens een gebruiker twijfelen drinkwaterexperts of een lage temperatuur met een wekelijkse run op lange termijn hygiënisch genoeg is. Hij verwijst naar KWR.
Bronnen
- twain4me, 2023-03-13: topicstart: kosten klein, risico op lange termijn
- Ep Woody, 2022-02-07: geen 24/7 > 55 °C in het hele vat
- Jesse-, 2022-09-22: 2 uur boven 50 °C is niet voldoende volgens de richtlijnen
- dirkdeman, 2022-02-07: geen vaste run, vat gaat elke dag leeg
- Crazy-, 2022-06-18: hygiënevat, geen legionellabestrijding
- FransvWoerkom, 2026-10-14: tapwaterspiraal, geen legionellabestrijding nodig
- bartvl, 2023-09-06: twijfel over lage temperatuur met wekelijkse run
- bartvl, 2023-09-06: link naar KWR